Benim Avrupaya ciktigim 80 yillarin sonunda bunlar konusulurdu. Ferdisiyle, herkesin ictigi sigarasiyla, sagiyla, soluyla, celiskilerle, korkularla, devrimci biyiklariyla, dincileriyle, iflas etmis kamyonculari, besicileriyle, Avrupaya gitme sevdasinda olan herkes yollardaydi.   Hala o dolmuslar kalkiyormu bilmiyorum ama bildigim bir sey  var,  her gun Fitjada, Omeradan yeni gelmis ,gulumseyen,  sicak, naiv yeni yuzler görursunuz.

- Abi bende geldim

- Hos geldin

- Köyde herkes iyimi

- Evet iyiler....

- Yigenime bir cay

 

 

 

Asagidaki dialoglarin hepsi dogrudur, bu dialoglarin cogunu zaman zaman duymus not almistim. Dialoglarda belirtilen isimlerin gercek kisilerle hic bir ilgisi yok. Gercek isimleri burda belirtmedim.

 

STOCKHOLM , PARDON,  FITYA (FITJA) YOLCULARI  KALMAAAASIIIN

Doga uyanmisti . Yagmurlu bir sabahin erken saatinde uyanip,  bahcenin ic kisminda kalan evlerinin  kerpic duvarina sirtini dayadi.  Hemen önunde, cimenlerin uzerindeki cig  damlaciklari , inci taneleri gibi parliyordu.  Gunes, Tilki tepesinin uzerinde turuncu , sari isiklariyla, yeni umut dolu bir gune merhaba diyordu. Ellerini anlina göturup,  bozkir sogugunda yuzune vuran isiga dokunup, gökyuzune bakti. Uzaklarda, tilki tepesinin uzerinde yesermis bugday tarlalarin ustunu sis tumustu. “ilik,  huzur verici bir gun, hayirli olur insallah” dedi kendi kendine.

Sisli bir mayis ayinda, cok uzaklarda agir hantal bir traktörun sesi  yankilandi kulaklarinda. O ince toprakli yoldan Beskardese giden yolda kendisini, arkadaslarini gördu. Suruyle Tilki tepesinden inen beskardesli gencler, yan yoldan gecip carsiya iniyorlardi. Tepelerin ustundeki tarlalarda, kucuken topladiklari yabani havuclar, anneleri icin topladiklari  pancarlar geldi aklina. Yemyesil, insanin boyunu asan tarlalari, dibindeki guzel yesil, mor, cicekleri , sicak bozkir kokusunu hatirladi.Cimenlar arasinda kivrilip giden kurbagalari, arilari, tarla farelerini. Gözlerini kapayip, renkler ve kokular icinde, zamanin gerisinde kalan, kayip bir dunyayi dusledi.  Kucuk kuzularin melemelerini duydu.  Anli isinmisti, gözlerini acinca guclu  gunesin isiklari patlarcasina gözlerine vurdu.

 

Yillardir dusundugu Avrupaya cikmayi kafasina koymustu, aslinda bu iyiligi yada kötulugu Almancilar yapmisti onlara. Hele o Almanya , sari sacli kizlari, uzayi andiran caddeleri, parlak ayakabilari, HB, Marlboro sigaralari, utusu bozulmaz pantolonlari, guzel kokulariyla ve duslerine sigdiramadigi Avrupa universiteleri dusmustu yuregine. Yuregi cirpinip durdu, gulumsuyordu. Boynunu yukari kaldirip, omuzlarini ceketinin icine cekip, keyifle, tek dostum dedigi Tokat sigarasindan bir tanesini alip elleri arasinda buzdukten sonra,  “Bu maca yetismeliyiz,  ordan vizeyi kapip Italya, ordan Isvec  yani Fitja” diye keyiflendi. Cennetine ulasacaklardi yani Fitjaja. Istanbulda Juventus Besiktas maci vardi. Umutlari bu macti...Sonra, gercekten bu mac cok kisiyi Avrupayada tasiyacakti.

 

Topragin , gubrenin kokusu sindi ustune. Yol kenarlarinda ineklerini suren kadinlari, uyku sersemligi icinde siyah önlukleriyle, ellerinde kendilerinden buyuk cantali cocuklari gördu. Cekingen, yaramaz bir okadarda tatli mahsum köyunun cocuklariydi onlar.Yari bozuk, yeni ögrendikleri turkceyle konusmaya calisiyorlardi. Simdi sabahin körunde cikip,  gunun ortalarina kadar cogu ac, okul siralarinda korkuyla oturacaklardi. Yuregine  cöken kara kara, kocaman bulutlari dagittip , carsinin göbegine indi.

 

 Onlari Konyaya Pasaport dairesine göturecek dolmus bekliyordu. Merhaba deyip biraz ilerde durdu. “Sinan “ , “ ya Allah askina sana su komunistlere benzeyen sac sakalini kes gel dedik, hala inata girmis kesmiyor”.  Kiravati getirdinmi,

Ahmet: hayir ne krivati

Sinan :  ya kardesim Almanyadan abin cesitli kiravatlari getimisti ya Almanyadan , onlardan birisini getirecektin, Konyaya gidiyoruz. Tamam “S” abi gelecek sefere.

Sinan: ne gelecek seferi,  sizin aile  zaten unutkan, unutkanlikla meshursunuz , meshuuuur, zaten gelecek sefere kadar abin “Sinan “Isvicrededir. Allaha izin verirse.  Öburleride dua okurcasina  hep birden Allah izin verirse deyip birer sigara tuturduler.

 

 Ite kalka “Memedin” dolmusuna bindiler. Daha önce Almanya deneyimli Dolmuscu “Fitja yolculari, pardon Stockholm canavarlari  kalmasin” diye bir kahkaha atarak direksiyonun basina gecti. Kendisi daha önce Almanya deneyimli oldugu icin kimsenin  Isvecte oturma alacagina inanmiyordu.

 

Acikuyu yakinlarinda dolmus durup bir kac kisi daha alinca,  ite kalka , sigara dumani, arabesk, Ferdi abi derken,  bogulma riski altinda yol aldilar.  Konyaya giderken  herkes damatlik elbiselerini giymisti.

 

Orta siralarda oturan birisi, huzunlu bir sesle “sendemi Leyla yokmu” deyince , orta yasli birisi bu istegi, sende Leyla yokmu diye anlamisti, adam sinirle” ne Leylasi,  isine gucune bak, isimiz var orda, Leyladan bahsediyor zevzek,  deyince herkes gulmustu”.

 

Arkadan Ahmet  kisik bir sesle dolmus sahibine “ kurtce yokmu dedi” ,  oda,  ne kurtcesi bizi hapisemi attiracaksin. Daha dolmusu yeni aldim. Sen önce su sakalarini kesene .Hepsi birden   ne kurtcesi deyip karsi ciktilar. Yolda arama olursa hepimizi iceri atarlar. Kurtce yasak, hele kaset tasimak bir kac yil hapis demektir.  Bileklerimizi keserler bileklerimizi.

 

Cok gecmeden 40 yaslarinin uzerindeki , buyuk göbekli, kalin biyikli “Osman”  evet evet Kurdistanin basbakani Siwan Perver  guzel kilam söyler  o yokmu dedi. Yanindakide, öylemi Kurdistanin basbakani omu diye sorunca “Osman”da  bilgic edasiyla he odur dedi. Ordan Konyaya universiteye giden birisi “” ha ha ha Osman abi ne Kurdistani, Siwan sadece kurtce turku söyler, basbakanligi nerden cikardin.  Hepsi birden Osmana gulmuslerdi. Osman bozularak , bagizini temizleyip, göbeginin uzerinde iliklenmeyen ceketini cekip,  obuz bir cocuk gibi kuserek, camban disariya bakti. Ellerini uzatip, bir an yerlere dogru inen pamuksu sicak anne koynunu andiran bulutlara dokunmak istediysede,  sadece cama dokunabilmisti.  Lafin altinda kalmamak icin “ offf  terden dumandan ölduk bu ne bicim dolmus, keske meram otobusune binseydim deyip sustu.

 

Almanya görmus Ali ,  Öksurerek, ince sesini kalinlastirip “ Vallaha Almanya gibisi varmi, deyip yerinden dogruldu” caddeleri mermer tastan, para zaten  heryerde, istedigini giyin istedigini  at. Hepsinden dahasi, adamlar insan. Mesela Almanyada evlerin önu TV doludur, adamlar moda diye yenisini atip yeni bir tv  aliyorlar, 5 yilda bir koltuk degistiriyorlar. Hepsi birden Allah Allah dediler. Ali Allah Allah ya almanlar insan be deyip sustu.

 

Osman tekrar söze katilarak, Almanlar insanda biz hayvan miyiz,  deyip ciddi havayi dagitmisti. Herkes guluyordu.  Ali “Vallaha ben bilmem artik, sen nesin ama,  mesela ben,  simdi millet Cuma namazini kilarkenönlerinde  bir kac tavsani biraksam, cogunuz Cuma namazini birakir  tavsanlarin pesinden kosmazmisiniz, yagli tavsanlari demek istemistim? Cogu gulerek evet der gibi kafasini salladi. Ama Almanlar öylemi,  adamlarin ayaklari arasinda tavsanlar geciyor kimse ellemiyor. Oldumu Osman bey,  bir daha bilmeden lafa katilma.

 

Haci: Irak , Iran sinirini kapatilar, kamyonculuk öldu. Tonlarca paraya aldigimiz kamyonlar is yapamaz hale geldi. Kamyonculuk cok karliydi ama iste  kapilari kappatilar, simdi , bir cok kamyon sinirda cöpluge birakildi. Borc altindayiz. Nerden bilebilirdikki böyle olacak. Tek caremiz Avrupa, sartlar ne olursa olsun orda tutunmak zorundayiz. Dolmustaki iki kamyon soföru daha, baslarini saliyarak, mahfolduk dediler.Mahfolduk.

 

Konyada universiteye giden Necip ;  Amerika, Avrupa  kapilari kapati, sadece kendileriIrak, Irana mal silah satsin diye. Sonrada girip oralari alacaklar. Turkiyeninde gelismesini istemiyorlar, 12 Eylul darbesinide Amerika yapti, gencleri birbirine öldurmeyide, sagi soluda onlar cikardi, bak sag sol bitti bu seferde, Kurt , Turk dusmanligi baslatacaklar. Tek amac var oda Turkiyeyi zayiflatip ele gecirmek.Evrende onlarin adami.

 

Sinan: Amerikaymis cahil, Amerikami diyor et yemeyin, yem fiatlarini artirin, yagmur yagmasin, mesela bu sene dolu yagdi. O Araplarda rahat dursunlar birbirini vurmasinlar. Sonra seni Kenen pasaya kurban ederim, memleketi cetelerden, senin gibilerinden kurtardi be. Birde konusuyor, Amerikami birbirinizi vurun  diyor. Sonra bilgic edasiyla dogruldu, yan taraftaki camda kaslarini duzeltip kendinden memnun bir sekilde. Iste S abiniz budur dedi. Bekle beni Avrupa geliyorum diyerek guldu.

 

Ali gur sesiyle ; Avrupalilar saftir, saf, bak bizim cobanlar gittiler , calisip dunyayla para getirdiler. Sociali kandiriyorlar. Bunlar saf be.

 

 Orda sadece Konyaya giden birisi;  safmi Almanya kanimizi icti, cogumuz sakat dönduk ne safi. Bizi zehir Fabrikalarina koydular, safmis, saf olan sensin .Daha dun bir gencin cenazesi   geldi Almanyadan.  O’na nedersin? Isvecmis, evet yemek paranizi verir, socialda hercliginizi ya sonrasi.

 

Osman:  sonrasina Allah kerimdir diye kesip atti.Almanlarda senin mesleksizleri, cobanlari bakan yapacak degildi ya.  Hepsi birden Allahin emri olur diye sustular. Eceli okadarmis. Ali’de eceli okadarmis diyip  sustu.

 

Zeki ön taraftaki koltuktan agir temkinli sekilde dönerek benim Almanyayla isim yoki, ben Isvece gidiyorum, coguda Isvece gidiyoruz dediler.  Baksaniza adam dune kadar perisandi simdi volvoyla geri döndu,  hem evde yapiyor. Hemde diyorki , sabahlari , ay sonlarina dogru kapidan para geliyormus, kira bedava, yemek bedava, kislik parasi bile veriyorlarmis. Calismadan aylik para aliyormussun.

 

Genc birisi  heyacanli bir sesle: Allah Allah,  orasi ruya memleketimi nedir.

 

Ahmet:  orasi dunyanin tek socialist ulkesidir dedi.

 

Yan tarafta oturan birisi sesini yukselterek “sosyolojidenden falan ne bahsediyorsun be zevzek , pasaport subesindede agzini kapat, birde,  pasaport dairesinde benden uzakta  dur. Tövbe tövbe bir kurtce turku istiyor,  birde sosyolojiden bahsediyor. Oglum kim bunlari kafana sokuyor. Kim kafaniza sokuyor. Bu memlekete bir Kenan pasa daha lazim. Hepsi birden Allah Kennan pasadan razi olsun, etrafi temizledi dediler.

 

Ahmet:  Sosyoloji ayri , Sosialist ayri sey dedi.  

 

Sinan; Konusma , su sigarayi al, bos islerle ugrasma. Sosjolojiymis. Bunun babasi namazinda niyazinda bir adamdir buda sosyolojiden bahsediyor. Kenan pasa hakindada bir daha konusma  . Akrabayiz ama senin sonun beli. Mademki burayi cok seviyorsun burda kal, korkak kaciyorsun degilmi?

 

 Kemal ordan söze girerek  ya birakin simdi sosyalijiyi , ah ah diye icini cekip “Fitja diye bir yer varmis, orda köylulerimiz kaliyor, yuksek yuksek binalari varmis. Tren her 5 dakikada bir ordan geciyormus, dukanlariyla cadeleriyle piril piril diyorlar. Guzel iki banyolu evleri var diyorlar.

 

 Ahmet:   ben vizeye basvurdum ama gelmedi, baska biri evet isvec artik vize vermiyor diyorlar.  Polanya kapisida kapandi. 5 yil önce gidenlerin hepsi oturma aldi simdi cok zor diyorlar. Ah Isvec ah!! . Universiteye giden bir genc agizina giren  biyiklarini hafifce oksadiktan sonra bir bilgicce “ Isvecte kurtlerin isi zor Palmeyi öldurduler yani artik kurduz diye iltica edemezsiniz” arkan biri Palmede  kim yahu, hepsi birden yapma yazik olmus Palme kim?? Hem Palmeye  ne olmus. Universiteli,  Isvecin yabancilari seven basbakani ? Hakatten bilmiyormusunuz bunu? Birisi ben duymustum dedi.  Simdi ne olacak .

 

Sinan gulerek: vala ben Palmeyi bilmem, kurt haklari zor, insan haklari zor, ben kararimi verdim hayvan haklarindan basvuracam, Osman  sende dusunsen iyi olur deyince hepsi gulmustu. Genclere dönerek sizde kendinize yasli birer kadin bulup evlenirsiniz. Hem size bakarlar hemde evlerinde kalirsiniz.

 

Guzel sari kizlari dusunde gören bir genc:  ne yaslisi   deyip kesip atmisti. Almanyayi görmus olani” Yasli bulamasan, sisman ara oglum oturma orda. Bunlar nimettir oglum al basina koy deyip gulmustu.Gencler afalamis kendilerini asagilanmis hisettiler.  

 

Ya sen neden gidiyorsun , ne gerek var oglum durumunuz iyi, birde sen okumuyormuydun ! Evet diye basini salladi, ne kazanmistin veterinär, yan tarafta okumus bir arkadasi” o baytar olacak dedi” Ulan oglum meslekmi kalmadi zaten memleket hayvan dolu birde onlarlami ugrasacaksin.

 

 Almanya görmusu” aferin oglum mesela avrupada kediler köpeklerin degeri coktur, iyi para kazanirsin. Mesela avrupadaki siralama sudur: Cocuk haklari, kadin haklari, kedi köpek haklari ve erkek haklari. Mesela bizim bir köylu almanyaya gitmis, her yolu denemis oturum almayincada Alman yetkililere demiski, bana oturumu insan haklarindan vermeseniz hic olmasa hayvan haklarindan demis. Herkes guluyordu.

 

 Osman : Yani simdi sen oturma almasan,  hayvan haklarindanmi basvuracaksin” Cetin gulerek evet neden olmasin dedi. Bak gördunmu oglum dogru meslek secmissin Sinan  abine  hayvan haklarindan verdikten sonra sende baytar haklarindan koparirsin.  

 

 Sicak altinda tika basa bir saga bir sola yatip giden Memedin   dolmusu icinde Fittja yolculari ogun kazasiz belasiz sirat yolunu gecip Konyaya ulasmislar, aksama dogru, gun yere duserken midelerindeki etli ekmek , kebab sigara dumani altinda , yana dusmus ceketleri , arkadan cikan gömlekleri, ellerinde birer pasaportla eve gelmislerdi.

 

O dolmustakilerden bazilari Avrupaya hic gelmedi, bir kaci gelip gönderildi, cogu ise bir yolunu bulup, insanlik disi kosularda bir kac yil direnip duzenlerini kurdular. Hepside ogunleri cok zor,aclik , ihanet, terkedilmislik, parasizlik icinde gecen gunler olarak hatirlarlar.  Fitjaja, ogunlerde  ulasanlarin cocuklari buyudu. Birinci generasyon memnundu ,  evleri oldu, harcliklari geliyordu, okullar bedavaydi. Sonra pizacilik, derken taxicilik iyi pazarlardi. Bu pazarlarda ikinci generasyonda kayboldu. Cogunun meslegi yok. Ucuncu nesilde   bir hareketlenme var. Cunku Isvec universite okumak isteyenler icin korkunc olanaklar sunuyor. Bir ögrencinin ev masrafindan tutunda harcligina kadar her seylerini veriyor. Öyle,  Turkiyedeki gibi insanin kendisine guvenini yitirmesine neden olan, karin agrisi sinavlarda yok. Pazar cok kuculdu, genclerin  okumaktan, meslek edinmekten baska bir yoluda kalmadi.  Babalar bu durumu biliyorlar. Artik  egitimden yana olanlar var. Ama hala universiteye gidenlerin orani cok dusuk. Stockholm’e bu son gidisimde bir kac arkadasima sordum yeni generasyon universiteye gidiyormu diye? Hala cok az dediler , hala babalar cocuklarini sömuruyorlar , bilincsizce yeni gelecek nesileri yani  torunlarini hizmetci olarak Isvece sunmak icin.   

 

FitjaYa gelince Fitja  oldugu yerde hep duruyor, Stockholmun kuzeyinde yuksek binalari, insana keyif veren kirmizi köseli apartmanlariyla, hekesin gecis kapisi oldu. Halada öyledirde. Hemen dibinde Alby durur.  Bana nedense hep bir yanlizlik hissi vermistir. Fitja ve cevresindeki mahalleler , kiminin nefret ettigi bir geto, kiminin evi, yuvasi oldu,  hata yeni ismi “Omarodur”.   Pizza pazari cok kalabaliklasti, taxicilikte öyle.  Fitja kabuk degistiriyor, korkulariyla, kendsini asagilamadan ve hala yeni gelenlere bir anne gibi kucagini acarak selamliyor herkesi. Hosgeldiniz ben sizin siginilacak   limaninizim , sicak yumusak bir annenin koynu gibi , guven dolu, huzurlu.

 

Yeni acilar,  mutluluklar doguracak. Hic kimsenin kendisine geto demsine bile aldirmadan. Cocuklar doguracak Fitja Isvece, hemde bir daha Omaraya dönmemek kosuluyla.Göcler hep devam edecek degisim hep olacak ,hemde hic kimseye hata getolarin korkularina bile aldirmadan. Getolarin duvarlari istenmesede yikilip gidecek.  Sistem, hic kimseye caktirmdan bu isi bitirecek. Bugunun Normalitesi zorlanacak, begenmesekte korksakta, yeni normaliteler olusacak Ömeranlidan  uzak .   Ömeranlida degisecek hic farkina varmadan yavas yavas aci cekerek hemde Omeroyu kurtarin cigliklari arasinda , neden haykirdiginin bilincinde olmadan , kendisini tanimadan bu is bitecek.  Acilar kendisiyle beraber yeni bir dusunce sekli, cözumler getirecek.

 

Bir insan ömrunu neye vermeli

Harcanip gidiyor insan dedigin

Yolda kalnda bir dostum yuruyende bir

Harcanip gidiyor ömur dedigin

 

“ Dışı eli yakar,  içi de seni
Sona eklenmeli sözün incesi
Ayrılık gününü kör dereleri
Bölünüp gidiyor nehir dediğin

Harcanip gidiyor insan dedigin.

(Livaneli).

 

Kendinize iyi bakin, bol selamlar.