Osmanli arsivinden Ömeranli, Bölum 3.

Söyle özetlersek:

1519,1524 ve 1536 tarilerinde Haciömerli imlasiyla yazilmis oldugu, sonraki devirlerdede bu ismin degistirilerek Ömerler anlamina elen Ömeranli(Ömeranli, osmanlica bir kelimedir, anlami Ömerliler’dir) olarak degisir.  

- 1600 yillarinda Riswan asiretinin nufusu osmanli tahrir defterlerine göre söyledir:  1519 yillarinda Yavuz Sultan Selim Adiyamani ozamanki adiyla Hisn-i Mansur nufusunun kaydedilmesini ister, bundaki amac ise vergi mukeleflerini belirlemektir.

-          Haci Ömerli(Ömeranlinin 1500 yillarindaki nufusu): 66 hane 22 mucerredtir, toplam tahmini 352 nufusa sahip idi. 1524 yillarinda  100 hane idi.

-          Yani bugunku Tavsancali, Beskardes, Tavliören, Atlar köyunun atalaridir. Bu köylerin nufusunu ust uste verdiginizde 400 yillik nufus artisiyla yaklasik bir dogru oranti görulmektedir. Yani o yillarda Ömeranlilar 352 kisilik bir nufusa sahipti. Bugun Ömeranlilar Beskardes , Tavsancali , Atlar köyu, Aci kuyu, Bazar özu ve  Uzunkuyu yaylalarin toplami en fazla 20. 000 kisi verir. Yani aradan gecen 400 yil zarfinda , Ömeranlilarin nufusu  352 kisiden 20.000 kisiye ulasmistir. Bu rakam Orta anadoluda yasayan Ömeranlilar icin gecerlidir.

-           Bugun hala Malatya, Adiyaman, Maras, Kilis ve Halepte  Ömeranlilarin yasadiklari söylenmektedir( Kaynak, C.Turkay, age, s.748). Bu  arastiririlmaya deger bir konudur. Bu konuda arsivlerde her hangi bir bilgi yok. Ömeranlilar Mehmedin oglu Haci Ömerin torunlari  Mehmed ise buyu ihtimalle Resi asiretindendir. Kendisinin Kac yillarinda yasadigiyla ilgili benim bildigim bir kaynak yok , yanliz daha genis bilgiler icin resilerin yazari Sores Resi’ye ulasmak daha saglikli olur.

-          Sunu unutmamiz gerekirki, Ömeranlilar Resi asiretinin sadece bir koludur !!!!!.   

Yeni bölum:

Konar göcer demek,  Kislari , kislalik olarak , kendilerinin ve hayvanlarinin barindiklari yerlerde evlerinin olmasi, Kis mevsiminin  gecmesiyle birliktede  yaylalara cikmalaridir. Eski ömeranlilar simdiki Tavsancali beldesine hala Kisla  ,  uzunkuyuyada Yayla  demektedirler.

Bazi arkadaslarin sandigi gibi atalarimiz hep cadirlarda göcer olarak yasamamislardir.Kaynaklara göre yerlesik olduklari  evleri, kisliklari vardi. 1500 yillarinin baslarinda, Adiyaman-Kahtada  simdiki Ömeranlilarin yaylaklari(surgulu yaylasi) ve kisladiklari(Kahta’da) evleri  vardi. Yani kayitlara göre cikis yerimiz Adiyaman –Kahtadir eski ismiyle  Hisn-i Mansur olarak gecer.

Bu tarihten sonra otlaklarin daralmasiyla, nufusun artmasi, yerlesik halkinda onlari devamli sikayet etmeleri, agir vergiler, ve devlete asker vermelerinden  dolayi baska bölgelere göc etmek zorunda kalirlar. Degisik bölgelere dagilmalari ise, buyuk olasilikla onlari taniyan Resi asiretinin destegi sayesinde olmustur.

Asagida sari renkle isaretledigim  yerler ,Resilerin orta Anadoluda yerlesenlen kollaridir, öbur akrabalarimiz bugun belirtigim cesitli sehirlerde yerlesik olarak yasamaktadirlar. Mesela Ordu; Kastamonu,Aydin, Hatay, Edirne , Adana , Resilerin yerlestikleri bazi yerlesim yerlerdir. Kurtceleri bizim kurtcemizin aynisidir. Bu verdigim köyleri internetten arastirabilir onlara ulasabilirsiniz.

Resi asiretinin  kollari:

-          Haci Ömerli asireti(ömeranli). Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun , Konya, Malatya, Adiyaman, Maras, Kilis ve Halepte yasamaktalar( Kaynak, C.Turkay, age, s.748)

-          Hidir Sorlu cemaati : Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta:

-          Kelleli cemaati:  Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Diyarbakirin Ergani kazasi, Antep ve Kiliste hala yasamaktadirlar

-          Celikanli Cemmati : Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta:Bugun , Konya, Maras, Kilis ve Islahiyede yasamaktalar

-          Mulukanlu Cemaati:  Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  Maltya ve cevre köylerinde bulunmaktalar, Bugunki isimleri”Molikanlilar” . Bu asiret bugun bile koyunculugu ile meshurdur.

-          Mendolu Cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  Maltya cevresinde yasamaktalar, eskiden beri oldugu gibi , yag , peynir, cökele gibi koyundan elde ettikleri ile unludurler.

-          Zerukanli cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman- Gulek kazasi: Bugun,  hala orda yasamaktalar

-          Bograsi cemaati:

-          Rumiyanli cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Konar göcer olarak, Erzurum, Kars, Cildir, Sivas, Amasya, Maras, Malatya, Karaman, Aydin , Siverek, Nizip’te konar göcer olarak yasadiklari bilinmektedir.

-            Mansur Cemaati Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun ??

-          Izdeganli cemaati Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun ???

-          Risvan Cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman köylerinde konar göcer yasamaktaydilar. Ilk kayitlari 1540 yillarinda rastlanmaktadir.  

-          Cakalli cemmati: Cikis yerleri, Adiyaman- Besni: 1800 yillarinin baslarinda Sivas uzun yayla- Halep arasina yaylamaktaydilar Bugun,  ise Antep, Malatya, Besnide bulunmaktalar

-          Dimiskili cemmati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  Kiliste bulunmaktalar.

-          Hacilar Cemmati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun ise Haymanada bulunmkatalar. Baska bir yerlesik yerleri ise, Kayserinin Hacilar kasabasinda yerlesik hayatlarini surdurmektedirler.

-          Halikanli cemmati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: XIX yuzyilda  Konya eyaleti ile Sivas arasindaki bölgede konar göcer hayati yasamaktaydilar. Halikanlilarin bir bölumu ozamanlar Haymana kazasinda yerlesmislerdi. Bugun Halikanlilar, Konya, Haymana ve Malatyada bu cemaatin yerlesik yerleri vardir.

-          Hamdanli cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  Trablussam ve Antakya cevresinde bulunmaktalar.

-          Hamolu Cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  Malatyaya tabi Balaban nahiyesinde yasamaktalar.

-          Hamidli Cemati : Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  Kastamonu, Maras, Sivas divrigi, Manisanin Kiragac kazasi ve Edirnede bulunmaktalar.

-          Hosnisin Cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  Adiyaman, Kerkuk ve Musul ayeletinde yasamaktalar

-          Sefikanli Cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  Konyada yasamaktalar

-          Azizler Cemaati: Bugun Maras, Nigde, Kutahya ve Edirnede yasamktalar

-          Bektasli Cemaati

-          Bereketli cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  Adana ve Nigdede yasamaktalar

-          Haci Bereketi cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  Kirsehir, Nigde ve Cicek daginda yasamaktalar. Ömeranlilarla yakin akraba ihtimaleri yuksek olan bir cemaat.

-          Benamli cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman-  1700, bugun Birecik, Rakka, Antep, Nizip, Kiliste görulmekteler.

-          Cudikanli cemati: Cikis yerleri, Adiyaman-   Bugun,  Adana, Bozok, Sivas, Konya. Cudikanlilar 1847-1748 yillarinda bir bölumu, Konyada Esbkesan kazasinda zorla iskana tabbi oldular. Bu asiretin Adanadaki kolu ordaki Cerid Turkmenleriyle beraber yasayip hareket etmislerdir.

-          Rudikanli cemaati. Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  Adiyamanin Celikhan ilcesine bagli Korucak adiyla bilinen Rutikan köyunde bulunmaktalar.

-          Mahyanli cemaati: Rakka ve Yozgata yasamaktalar

-          Belikanli Cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  ise Konyada görulmekteler

-          Bazikli cemaati  : Maras ve Urfa civarinda konar göcer yasamislardir.  

-          Dumanli cemaati:

-          Hacevanli cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman-   Bugun, Bozok, Kirsehir, Ankara ve Haymana yasamaktalar.

-          Hidiranli cemaati: Cikis yerleri, Adiyaman-   

-          Mesdikanli cemati: 1700 yillarin   baslarinda adiyamanda yasamktaydilar

-          Okcuyanli cemati: Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  Kirsehir, Yozgat, Malatyada yasamaktalar. Cematin bir bölumu 1844 yillinda asiretlerinden ayrilarak Trablussam ayeleti ve Antakya ayeletine yerlesmislerdir.

-          Hacevanli cemati:

-          Hidiranli cemaati:  Cikis yerleri, Adiyaman- Kahta: Bugun,  hala Adiyamanda yasamaktalar

-          Mesdikanli cemaati

-          Okcuyanli cemaati: 1700 yillarinda asiretlerinden ayrilarak, Trablus ve Antakyaya yerlesmislerdir

-          Köseyanli cemaati: Bugun,  hala Adiyamda yasamaktadirlar

-          Seyhbilanli cemaati: Adiyaman, Malatya, Maras, Antepte hala yasamaktalar

-          Derziyanli cemaati bugun Ordu ve Adiyamanda yasamaktalar

-          Sevirli cemaati: Bugun hala konar göcer bir hayat yasamaktalar. Bugun Adiyaman , Maras ayeletlerinde konar göcer yasamaktalar.

Yukarda anlasildigi gibi biz Ömeranlilar Resi asiretinin bir koluyuz,  Resilerin bazi kollari Orta anadoluya yerlesmisler, öburleride degisik göc yollarindan ozamanlarin osmanli topraklarina yerlesmislerdir. Yazdigim illere bakarsaniz resilerin göc  alanlari bellidir. Mardin, Hakkari, Batman, Botan bölgesi resilerin dolastigi bölgeler degildir. Alanlari genelde Maras, Antep, Biraz Urfa, Adana, Hatay, Halep , Sivas, Amasya, Kastamonu . Resilerin  Konya ovasinindan 1500 -1600 yillarindan beri haberleri var gibi görunuyor. Orta Anadoluya ilk yerlesen kurtlerde Sixbizin dedigimiz Haymanalilardir onlar kurtlerin baska bir dialektigi olan ”soran” lehcesini kullanirlar.

Bugunki Ömeranlilarin icinde Resilerin baska kollarinin olma olasiligi yuksektir. Ömeranlinin homojen olduguna inanmiyorum. Iclerinde  Alevi, Turk  ailelerin oldugunu zaman zaman  duymaktayiz. Buda arastirmaya deger bir yazi.

Köyde ben resilerin baska kollari oldugunu sahsen duymustum, örnegin , Mesdikanli cemaati,  Haci Bereketi cemaati , Hamolu Cemaati, Mulukanlu Cemaati.

Not yorumlariniz icin tessekurler: Benim anladigim kadariyla, Ömeranlilar topluca hareket etmektelerdi. Ayrica Göc yollarinda uste saydigim bir cok Resi asiretinin kollariyla beraber yol almaktaydilar. Tavsancaliya ilk yerlesen Ömeranlilar, Ömeranliyi ilk bulanlar degildir. Bu otlaklari Resi asiretinin diger kollari cok öncelerde bilmekteydiler. Mesela Halikanlilar,Celepliler, Sixbizinler bizlerden yillar önce ortaanadoluya yerlesmislerdi.  Resilerin bir cok kolu mecburu iskan yuzunden orta anadoluya yerlesmislerdir. Yanliz Orta anadoludaki kurtlerin hepsi Resi asireti mensubu degilerdir.

Babam(Mahmut Göncu), köye ilk gelenlerin bugunku Yesilguler yada Gönculerin atasi olan Xale Gonc Oldugunu söylemektedir. Xalenin koyunlariylan”Gri Birceye” yanliz geldigini, kendisinden bir gun uzakliktaki Ömeranlilara gidip burda verimli otlaklarin oldugunu bildirir. Tabi bu babamin söyledigiydi. Eminimki sizinde babalariniz baska seyler söylemislerdir. Ama bencebugunki Tavsancaliya ,  Ömeranlilar topluca koyunlarini otlatirken beraber gidip gelmislerdir.Bu konuda ellimde bir kaynak yok.  

Bana hep ilginc gelen bir konu, neden orta anadolunun kurtcesi birbirine bu kadar yakindi. Cevabi basit, cunku orta anadolu kurtlerinin buyuk bir bölumu Adiyaman, Maras, Malatya, kökenlidir

Not : ben bu konuda arastirmaci degilim, benimki sadece saglikli bilgiler vermek, bu yuzden daha saglikli bilgilere ulasmak isterseniz,  bu konulara uzun yillarini vermis Stockholm’de yasayan Sores Resi’nin kaynaklarina ulasmanizdir. Hasan Akbalin’da bu konularla ilgilendigini biliyorum.

Herkese basarilar.
Yazinin devaminda görusmek uzere Hoscakalin.